X
تبلیغات
هم کلاسی - مقاله هیدروژن و کاربرد های آن

هم کلاسی

مقاله هیدروژن و کاربرد های آن

 

 

 

   فصل اول

 

 

آشنایی با هیدروژن

 

 

 

 

 

 

 

 

تاریخچه

     هیدروژن (کلمه یونانی به معنی سازنده آب است و واژه hydro  یعنی آب و gennen یعنی تولید کننده) برای اولین بار در سال 1776 به وسیله  "هنری کاوندیش"  به عنوان یک ماده مستقل شناخته شد.   "آنتونی لاووازیه " نام هیدروژن را برای این عنصر انتخاب کرد.

پیدایش

     هیدروژن فراوان ترین عنصر در جهان است، به طوری که 75% جرم مواد طبیعی از این عنصر ساخته شده و بیش از 90% اتم‌های تشکیل دهنده آن ها اتم‌های هیدروژن است  .این عنصر به مقدار زیاد و به ‌وفور در ستارگان و سیارات غول های گازی یافت می‌شود. به نسبت فراوانی زیاد آن در جاهای دیگر ، هیدروژن در اتمسفر زمین بسیار رقیق است. متعارف‌ترین منبع برای این عنصر در زمین آب(H2O)  است که از دو قسمت هیدروژن و یک قسمت اکسیژن ساخته شده است. منابع دیگر عبارتند از بیشترین اشکال مواد آلی که در اندام تمام موجودات زنده شناخته شده وجود دارند. زغال، سوخت فسیلی و گاز طبیعی .متان(CH4 ) که یکی از محصولات فرعی فساد ترکیبات آلی است اهمیت منابع آن رو به افزایش است. هیدروژن از چند راه مختلف به دست می‌آید، عبور بخار از روی کربن داغ، تجزیه هیدروکربن به وسیله حرارت، الکترولیز آب یا از جابه جايی آن در اسیدها توسط فلزات خاص.  

خصوصیات

     هیدروژن سبک ترین عنصر شیمیایی با معمول‌ترین ایزوتوپ آن است که تنها شامل یک پروتون و الکترون است. در شرایط فشار و دمای استاندارد هیدروژن یک گاز ،  H2 ، دو اتمی با نقطه جوش تغریبی 27 K و نقطه ذوب تقریبی 14 K را می‌سازد. در صورتی‌که این گاز تحت فشار فوق‌العاده بالایی، مولکول ها ماهیت خود را از دست داده و هیدروژن به صورت فلزی مایع در می‌آید. اما در فشارهای بسیار پایین مانند شرایطی که در فضا یافت می‌شود، به این علت که هیچ راهی برای ترکیب اتمهایش وجود ندارد، هیدروژن تمایل دارد تا به صورت اتم‌های مجزا در آمده (ابرهای H2هیدروژنی) تشکیل می‌شود که به شکل گیری ستارگان نیز مرتبط می‌باشد .

این عنصر نقش بسیار حیاتی در تامین انرژی جهان از طریق واکنش پروتون - نیتروژن به عهده دارد.  

کاربردها

·        به مقدار قابل توجهی هیدروژن برای تولید آمونیاک ، هیدروژنه کردن چربی‌ها و روغن ها و تولید متانول نیاز است.

·        جوش کاری ، سوخت های موشک و احیاء سنگ معدن فلزی

·        هیدروژن مایع در تحقیقات سرما شناسی مانند مطالعات ابررسانایی بکار می‌رود.

·        تریتیوم که در رآکتورهای اتمی تولید می‌شود، در ساخت بمب های هیدروژنی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

·        هیدروژن چهارده و نیم بار از هوا سبک تر است و سابقاً به عنوان عامل بالا برنده در بالون ها و کشتی های هوایی مورد استفاده قرار می‌گرفت تا وقتی که فاجعه هیندنبرگ ثابت کرد که استفاده از این گاز برای این منظور بسیار خطرناک است.

·        دوتریوم به عنوان یک کند کننده جهت کاهش حرکت نوترون ها در فعالیت های هسته‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد.

·        تریتیوم که یک ایزوتوپ طبقه‌بندی شده در علوم زیست شناسی است به عنوان یک منبع تشعشع در رنگ های نورانی کاربرد دارد.

·        هیدروژن می‌تواند در موتورهای درون سوز سوخته شود .پیل های سوختی هیدروژنی ، به عنوان راه کاری برای تولید توان بالقوه ارزان و بدون آلودگی ، مورد توجه قرار گرفته است.

ترکیبات      

         هیدروژن سبک‌ترین گازها است، با اکثر عناصر ترکیب شده و ترکیبات مختلف را به وجود می‌آورد. هیدروژن دارای عدد الکترونگاتیویته 2/2 است، پس هیدروژن هنگامی ترکیبات را می‌سازد که عناصر غیر فلزی‌تر و عناصر فلزی‌تری وجود داشته باشند. در این حالت (غیر فلزی) تشکیل دهنده‌ها هیدریدها نامیده می‌شوند که هیدروژن یا به صورت یونهای H- یا به صورت حل شده در عنصر دیگر وجود خواهد داشت. در حالت دوم (ترکیب با فلز) هیدروژن تمایل برای تشکیل پیوند کووالانسی دارد، چون یونهای H+ به صورت یک اتم عریان فاقد الکترون در می‌آیند، بنابراین تمایل شدیدی به جذب الکترون ها به سمت خود دارند. هر دوی این ها تولید اسید می‌کنند، لذا حتی در یک محلول اسیدی می‌توان یون هایی مثل +H3O را دید که گویی پروتون ها به جایی محکم چسبیده‌اند. هیدروژن با اکسیژن ترکیب شده، تولید آب می‌کند، H2O که در این واکنش مقدار زیادی انرژی را به صورتی آزاد می‌کند که باعث انفجار در هوا می‌شود و یا به اکسید دوتریوم یا D2O که معمولا آب سنگین گفته می‌شود، تبدیل می‌شود. همچنین هیدروژن با کربن ترکیبات گسترده ای را به وجود می آورد. به خاطر ارتباط این ترکیبات با چیزهای زنده ، این ترکیبات را ترکیبات آلی می‌نامند و به مطالعه خصوصیات این ترکیبات ، شیمی آلی گفته می‌شود.

حالت ها

     در شرایط عادی گاز هیدروژن ترکیبی از دو نوع متمایز مولکول است که با هم از نظر جهت چرخش الکترون ها و هسته تفاوت دارند. این دو شکل به نام ارتو و پارا هیدروژن معروف هستند. در شرایط استاندارد ، هیدروژن معمولی ترکیبی از 25% شکل پارا و 75% شکل ارتو است. شکل ارتو را نمی‌توان به صورت حالت خالص آن تهیه کرد. این دو مدل هیدروژن از نظر انرژی با هم متفاوتند که این مسأله موجب می‌گردد تا خصوصیات فیزیکی آنها کمی متفاوت باشد، مثلاً نقطه ذوب و جوش پاراهیدروژن تقریباً 1/0كلوين  پائین‌تر از ارتوهیدروژن است.

هشدار

    هیدروژن ، گازی است با قدرت اشتعال فوق‌العاده زیاد. این گاز همچنین به ‌شدت با کلر و فلوئور واکنش نشان می‌دهد.                                                                                                                                                                                                                     

 

 

 

 

 

 

 

   فصل دوم

 

پیوند های هیدروژنی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اطلاعات اولیه

        جاذبه بین مولکولی دربرخی از ترکیبات هیدروژن‌دار بطور غیرعادی قوی است. این جاذبه در ترکیباتی مشاهده می‌شود که درآن ها بین هیدروژن و عناصری که اندازه کوچک و الکترونگاتیویته زیاد دارند، پیوند هیدروژنی وجود دارد.

پیوند هیدروژنی نه تنها بین مولکول های یک نوع ماده ، بلکه بین مولکول های دو ماده متفاوت که توانایی تشکیل پیوند هیدروژنی را دارند نیز برقرار می‌شود.

تشکیل پیوند های هیدروژنی

  الف ـ نحوه تشکیل

     پیوند هیدروژنی بر اثر جاذبه اتم هیدروژن اندک مثبت موجود در یک مولکول و اتم بسیار الکترونگاتیو موجود در مولکول دیگر (یا در محل دیگر همان مولکول اگر مولکول به قدر کافی بزرگ باشد که بتواند روی خود خم شود) تولید می‌گردد.

     جا به جا شدن یک جفت الکترون به سمت عنصر بسیار الکترونگاتیو نیتروژن ، اکسیژن یا فلوئور موجب می‌شود که این اتم ها دارای بار منفی جزئی شوند .در این صورت پیوند هیدروژنی پلی است میان دو اتم شدیداً الکترونگاتیو با یک اتم هیدروژن که از طرفی به طور کووالانسی با یکی از اتم های الکترونگاتیو و از طرف دیگر به طور الکترواستاتیکی (جاذبه مثبت به منفی) با اتم الکترونگاتیو دیگر پیوند یافته است.

ب ـ شرایط تشکیل

(1) بالا بودن الکترونگاتیوی اتم های متصل به هیدروژن:براین اساس است که فلوئور ، قوی ترین پیوند هیدروژنی و اکسیژن (الکترونگاتیوتر از نیتروژن) ، پیوند هیدروژنی قوی تری درمقایسه با نیتروژن تشکیل می‌دهد. همچنین بار مثبت زیاد بر روی اتم هیدروژن ، زوج الکترون مولکول دیگر را به شدت جذب می‌کند و کوچک بودن اندازه اتم هیدروژن سبب می‌شود که مولکول دوم بتواند به آن نزدیک شود.

(2) کوچک بودن اتم های متصل به هیدروژن : پیوند هیدروژنی واقعاً مؤثر فقط در ترکیبات فلوئور ، اکسیژن و نیتروژن تشکیل می‌شود. با وجود این که دو اتم نیتروژن و کلر ، الکترونگاتیوی برابر دارند، چون اتم کلر از اتم نیتروژن بزرگتر است بر خلاف نیتروژن، کلر پیوند هیدروژنی ضعیفی تشکیل می‌دهد.

خواص ترکیبات دارای پیوند هیدروژنی

     ترکیباتی که مولکول های آن ها از طریق پیوند هیدروژنی به هم دیگر پیوسته‌اند، علاوه بر دارا بودن نقاط جوش بالا ، به طور غیرعادی در دمای بالا ذوب می‌شوند .

کاربردهای پیوند هیدروژنی

     پیوندهای هیدروژنی در بسیاری از مواد یافت می شوند. پدیده‌هایی از قبیل چسبناک شدن آب‌نبات سفت، دیرتر خشک شدن الیاف پنبه‌ای از الیاف نایلونی ، ناهنجارهای ظاهری در ماهیت آب ، همگی ناشی از همین پیوندهای هیدروژنی است. پیوند هیدروژنی در تعیین ساختار و خواص مولکول های سیستم‌های زنده نقش اساسی دارد. اجزای مارپیچ آلفا در ساختار پروتئین‌ها و اجزای مارپیچ دوگانه در ساختار DNA توسط پیوند هیدروژنی به هم می‌پیوندند. تشکیل و گسسته شدن پیوندهای هیدروژنی در تقسیم یافتن و سنتز پروتئین‌ها توسط آن دارای اهمیت اساسی است.

 

 

 

   فصل سوم

 

بمب های هیدروژنی

 

 

 

 

 

 

بمب های هیدروژنی

        بعد از انفجار یک بمب اتمی معمولی ، عمل سرد شدن به سرعت انجام می‌گیرد. بنابراین ، باید فعل و انفعالاتی را در نظر گرفت که در آن ها عمل پیوند به سرعت انجام گیرد. اگر یک بمب اتمی را در مخلوطی از دوتریوم و تریتیوم محصور کرده و مجموعه را در یک محفظه با مقاومت مکانیکی زیاد قرار دهیم، پس ازانفجار بمب اتمی محیط مساعدی برای یک فعل و انفعال هسته‌ای گرمازا به وجود می‌آید و در اثر آن عمل پیوند هسته‌ها انجام شده و هلیوم بوجود می‌آید.

 

                                            هلیوم + نوترون ====== تتریم + دوتریم

 

در نتیجه این فعل و انفعال ، حدود هفده میلیون الکترون ولت ، انرژی آزاد می‌شود. این میزان انرژِی نسبت به واحد وزن ماده قابل انفجار ، در حدود چهار برابر انرژی است که از شکسته شدن اورانیوم حاصل می‌شود. به عبارت دیگر در موقع پیوند هسته‌های دوتریم و تریتیوم ، انرژی بیشتر بر واحد جرم نسبت به شکافته شدن هسته‌های اورانیوم رها می‌شود.

 

 

 چرا لیتیم برای دیواره بیرونی راکتور مورد استفاده قرار خواهد گرفت؟

        قبلاً دیدید که مقرون به صرفه ترین واکنش در راکتور همجوشی واکنش دوتریم - ترتیم است. در این واکنش دیدید که یک نوترون پر انرژی تولید می‌شد. این مسأله یعنی نوترون زایی می‌تواند سبب تضعیف بخش هایی از رآکتور شود. از طرفی برای محیط زیست و مخصوصاً سلامتی کسانی که در اطراف رآکتور فعالیت می‌کنند بسیار مضر است. اما اگر لیتیوم را به عنوان خنک کننده داشته باشیم این جریان لیتیم   همچنین نقش مهم کند کنندگی را بازی خواهد کرد. به این صورت که با نوترون اضافی تولید شده در واکنش ترکیب شده و سوخت گران قیمت و بسیار کمیاب رآکتور رو که همان تریتیوم است تولید می‌کند. واکنش دقیق آن به شکل زیر است. البته در این مورد باید ضخامت لیتیوم مایع در جریان حداقل یک متر باشد.

 

 

 

مشکلات اساسی ساخت بمب هیدروژنی

     تهیه بمب هیدروژنی دو اشکال عمده دارد که عبارتند از:

اولاً باید دوتریوم و تریتیوم را به حالت مایع به کار برد. چون این دو عنصر در حالت معمول به صورت گاز هستند و در حرارت فوق العاده زیاد هم با کندی به هم پیوند می‌خورد. و لذا مجبورند آن ها را در حرارتی معادل 250 درجه سانتیگراد زیر صفر نگه دارند. به طورری که وزن دستگاه لازم به وضع غیر عادی سنگین می‌شد و بمب با زحمت زیاد حمل و نقل می‌گردید و پرتاب آن به وسیله هواپیما بسیار مشکل بود. ثانیاً اگر چه تهیه دوتریوم سهل است، اما تهیه تریتیوم فوق العاده مشکل و پر هزینه می‌باشد و برای تهیه آن باید در کوره اتمی عنصر لیتیوم را به وسیله نوترون بمباران کنند که از تجزیه متوالی آب به وسیله جریان الکتریکی، آب سنگین به دست می‌آید. از تجزیه آب سنگین (دوتریوم) بدست می‌آید.

 

 

 

 

 

 

 

فصل چهارم

 

هیدروژن سوخت آینده و نتیجه گیری

 

 

 

 

 

دید کلی

   هم‌اکنون، بحران انرژی در جهان به یک مشکل عمده برای کشورها تبدیل شده و به همین دلیل، دولت‌ها به خودروسازان فشار می‌آورند تا با استفاده از روش‌های مختلف ، سبب کاهش مصرف خودرو شوند. به عنوان مثال ، در این راستا خودرو سازان آمریکایی دستور گرفته‌اند که خودروهای کم‌مصرف تولید و در افق دراز مدت خود به سوی استفاده از سوخت غیر فسیلی در خودرو حرکت کنند.

بازگشت خودروهای دیزلی

     روشی که برای کاهش مصرف خودروها استفاده می‌شود، استفاده از گازوئیل در خودروهای سواری است. بنا بر مطالعات انجام ‌شده به‌طور متوسط استفاده از موتورهای دیزلی به جای موتورهای بنزینی 30 درصد صرفه‌جویی در پی دارد؛ ضمن این که خودروهای دیزلی بین 20 تا 65 درصد سوخت کمتری مصرف می‌کنند. امروزه در خودروهای سواری دیزلی مصرف چهار لیتر گازوییل به ‌ازای هر 100 کیلومتر معمول است، ولی در خودروهای سواری بنزینی مصرف شش لیتر در هر 100 کیلومتر ایده ‌آل‌ترین حالت است. به همین دلیل است که در آلمان و فرانسه استفاده از خودروهای دیزلی بسیار رواج یافته است، به طوری که 60 درصد خودروها از سوخت دیزل بهره می‌برند. بازده حرارتی موتورهای بنزینی در حدود 26 درصد است؛ حال‌آن که این بازده در موتورهای دیزلی 42 درصد گزارش شده است. موتورهای دیزلی 20 درصد افزایش گشتاور و  25 درصد افت قدرت موتور نسبت به موتورهای مشابه بنزینی دارند.

موتورهای جدید بنزینی در راه

     راه دیگری که در جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد، بهینه سازی موتورهای بنزینی موجود با اصلاح اتاق احتراق و نحوه پاشش است. از زمانی که موتورها به جای سیستم کاربراتوری که سیستم مکانیکی برای پاشش سوخت در موتور بوده ، از سیستم‌های انژکتوری استفاده می‌کنند، مصرف سوختشان حدود 20درصد کاهش یافته و حال با بررسی‌های انجام شده ، با توسعه این سیستم‌ها موتورهای بنزینی کم‌ مصرف‌تر تولید خواهد شد.

     يك راه دیگر که برای دراز مدت در نظر گرفته شده ، استفاده از هیدروژن در موتورهای پیل سوختی و هیدروژنی است که خروجی آن تنها آب است . در خودروهای پیل سوختی از واکنش هیدروژن و اکسیژن ، برق تولید و از برق تولیدی نیز برای به حرکت در آوردن چهار الکتروموتور استفاده می‌شود و خروجی سیستم نیز آب است.

استفاده از باتری یون لیتیم

     در بعضی موارد ، نیروی محرکه خودرو از یک باتری یون لیتیم تامین می‌شود که شارژ آن توسط مولد پیل سوختی انجام و سوخت مولد پیل سوختی نیز با توجه به تبدیل گاز طبیعی به هیدروژن تامین می‌شود. هم اکنون بزرگترین مشکل این نوع خودروها ، سختی تهیه هیدروژن و تأسیسات آن و هم چنین مشکل بودن ذخیره آن و گران بودن پیل‌های سوختی است.

استفاده از موتورهای درون سوز

       نوع دیگر استفاده از سوخت هیدروژن ، موتورهای درون سوز با سوخت هیدروژن است. شرکت بی.ام.و به‌ تازگی خودروهای هیدروژنی را که با موتور احتراق داخلی کار می‌کند، ساخته است. مهندسان این شرکت در این خودرو هیدروژنی با یک آرایش خورجینی دارای ‌سیلندر توانستند با به‌کارگیری سوخت هیدروژن ‌اسب بخار قدرت تولید کنند. این خودرو جدید بی.ام.و در آخرین رکوردگیری توانسته به سرعت ‌کیلومتر  بر ساعت دست یابد. موتور جدید H2R بر مبنای موتور احتراق داخلی بی.ام.و سری ‌ساخته شده و برای افزایش راندمان در این موتور از زمان‌بندی متغیر سوپاپ‌ها استفاده شده است. البته به دلیل نوع سوخت هیدروژن و حالت گازی آن ، تغییراتی در سیستم سوخت‌رسانی این خودرو ایجاد شده است.شرکت بی.ام.و قصد دارد بر اساس تجربیات بدست آمده در مدل H2R گونه‌ای از خودروهای خود را که هم توانایی کارکرد بر روی هیدروژن و هم توانایی کارکرد با بنزین را دارند، بسازد؛ اما هنوز تا همه گیر شدن هیدروژن راه درازی باقی است؛ چرا که هیدروژن به‌صورت عنصر یافت نمی‌شود، به همین دلیل یا می‌توان آن را با الکترولیز آب و یا از هیدروکربن ها به دست آورد که تهیه و ذخیره آن فرآيندي پر خرج است. از طرفی سامانه‌هایی که می‌توانند انرژی هیدروژن را به انرژی مکانیکی تبدیل کنند، پر خرج است و به همین دلیل از این سوخت به‌ عنوان سوخت 20 سال آینده خودروها یاد می‌شود.

بازار خودروهای هیدروژنی

     براساس بررسی‌های انجام شده در آمریکا و ژاپن نیز تا سال 2020 سهم خودروهای هیبریدی به 20 درصد خواهد رسید و این خودروها در بازارهای خاص بسیار پیشرفته مانند آمریکا و ژاپن مورد توجه خواهند بود .از سال 2020 به‌تدریج استفاده از این خودروها در جهان آغاز و در سال 2050 به سوخت اول تبدیل می‌شود. البته با گران شدن بهای نفت ، کمی‌این زمان جلوتر آمده است؛ ولی این سوخت نیز با پیچیدگی‌های زیادی روبه‌رو است؛ چراکه باید آن را تا منفی 400 درجه سانتی‌گراد سرد کرد و از طرفی تهیه و ایجاد زیرساخت‌های آن نیز بسیار گران است.بر اساس بررسی‌های انجام شده درباره سوخت هیدروژن ، استفاده از آن در خودروهای پیل سوختی بسیار محتمل‌تر از استفاده در موتورهای احتراق است، چراکه با استفاده در پیل سوختی و تهیه برق و استفاده برق در الکتروموتورها که راندمان آن بسیار بالاتر از موتورهای احتراق داخلی است، خودروهای پیل سوختی شانس بیشتری دارند.

آینده سوخت در جهان

     استفاده از سوخت‌های فسیلی احتمالاً در 50 سال آینده ، اندک اندک کنار گذاشته خواهد شد. بر اساس پیش‌بینی‌های انجام شده توسط مراکز تحقیقات موتور آلمان ، تا سال 2020 به‌آرامی خودروهای هیبریدی که ترکیبی از خودروهای برقی و بنزینی است، جایگزین خودروهای کنونی می‌شود و از سال 2020 استفاده از موتورهای هیدروژنی جایگزین موتورهای قدیمی خواهد شد.البته هنوز راه درازی تا آن سال‌ها باقی مانده است؛ ولی در صورت موفقیت مهندسان ، مشکل انرژی و آلودگی حل خواهد شد؛ چرا که تنها نتیجه سوختن هیدروژن با اکسیژن ، آب است، اما هنوز راه زیادی باقی است.شاید بعید به نظر برسد عنصر هیدروژن که به گفته بسیاری از دانشمندان دومین عنصر طبیعت از نظر فراوانی است، به‌سختی تهیه و سخت‌تر از آن ذخیره می‌شود؛ حال باید دید دانشمندان چگونه از هیدروژن استفاده می‌کنند و چگونه کلید استفاده از معدن هیدروژن در خودروها پیدا خواهد شد.

نتیجه گیری

     همان طور که در مقاله خواندید؛ هيدروژن فراوان ترين عنصر هاست و آن را تقريباً همه جا مي توان بدست آورد ولي به علت بدست آمدن سخت آن از هيدروژن كمتر استفاده مي شود. به دليل فراوانی بسیار این عنصر مي تواند تبديل منبع خوب و عظيمي براي بشر در دنيا شود. امروزه شركت هايي نيز به دنبال پيدا كردن راهي براي استفاده از هيدروژن در توليداتشان هستند. متأسفانه انسان به هر منبع خوبي كه مي رسد به دنبال آن از آن منبع استفاده هاي نادرستي نيز مي شود. در همين راستا با اين كه تازه بحث هيدروژن و كاربردهايش شكل گرفت ، بمب هاي هيدروژني با قدرت تخريب بالا ساخته شده است. هر چند اين بمب ها اشكالاتي دارند ولي به هر حال موجب ويراني مي شوند. با تمام اين مسائل مي توان از هيدروژن به عنوان منبعي فوق العاده استفاده كرد و آن را بهترين منبع در سال هاي بعدي در نظر گرفت.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مفاهیم :

- الکترولیز آب: به تجزیه کردن آب توسط جریان الکتریسیته، الکترولیز آب می گویند.

- ایزوتوپ: به دو اتمی که تعداد پروتون هایشان ( عدد اتمی ) ، یکسان باشد ولی در تعداد نوترون ها ( عدد جرمی ) با هم تفاوت داشته باشند ، ایزوتوپ می گویند.

- الکترواستاتیک: به جاذبه بین بارهای مثبت و منفی ، الکترواستاتیک می گویند.

- پیل های سوختی: به وسایلی که هیدروژن و اکسیژن را به انرژی الکتریکی تبدیل می کنند،    پیل های سوختی می گویند.

- پیوند کووالانسی: به نیروی ربایش بین مولکول های یک جسم، پیوند کووالانسی می گویند.

- تتریم (تریتیم): به ایزوتوپی از هیدروژن که دارای عدد جرمی 3 می باشد، تتریم می گویند.

- دوتریم ( دوتیریم ): به ایزوتوپی از هیدروژن که دارای عدد جرمی 2  می باشد، دوتریم می گویند.

- سوخت فسیلی: به سوختی که از بقایای جانوران در سالیان دراز به وجود می آید، سوخت فسیلی می گویند.

- عدد الکترونگاتیویته: به مقدار ظرفیت یک اتم ، عدد الکترونگاتیویته می گویند.

- گشتاور: به تعداد دور موتور گشتاور می گویند.

- یون: به اتمی که دارای بار مثبت یا منفی باشد ، یون می گویند.

 

 

 

 

منابع و مآخذ

 

1)     پارکر، استیو؛ منابع انرژی (5 ج در یک مجلد)، مترجم: صالحی طالقانی، امیر؛ تهران: نشر افق،  1384.

2)    دانشنامه كودكان و نوجوانان آكسفورد (جلد 1)؛ گروه مترجمان: شهريار بهرامي اقدم، علي حائري اردكاني و ... ، تهران: نشر ني، 1383.

3)    آردلی، بریژیت؛ آردلی، نیل؛ جهان، مترجم: رضوان دزفولی، بازنویسی: مهروش طهوری، تهران: نشر افق، 1383.

4)    اسمایلی، سیمون؛ ای.تی در جست و جوی زمین، ترجمه: مجید عمیق، تهران: نشر افق، 1384.

5)     آردلی، بریژیت؛ آردلی، نیل؛ علوم، مترجم: رضوان دزفولی، بازنویسی: مهروش طهوری، تهران: نشر افق، 1383.

6)    پایگاه اینترنتی رشد ( www.roshd.ir )

7)    پایگاه اینترنتی تبیان ( www.tebyan.net )

+ نوشته شده در  پنجشنبه دوازدهم اسفند 1389ساعت 12:26  توسط علی  |